ABC-analyse in het magazijn

Reeds in de jaren 1950 zochten leergierige economen naar manieren om schaarse middelen efficiënter in te zetten. Daaruit ontstond de ABC-methode, die later ook zijn intrede deed in de magazijnlogistiek. De kern is eenvoudig: niet alle artikels zijn even belangrijk. Enkele bepalen omzet en winst het sterkst, andere binden minder kapitaal en vragen minder aandacht.

De ABC-analyse toont magazijnmedewerkers meteen welke goederen ze vaak verplaatsen en dus binnen handbereik moeten opslaan, en welke ze slechts zelden nodig hebben. Ze maakt de verschillen in omzetbijdrage, omloopsnelheid en prioriteit duidelijk.

ABC-analyse in het magazijnbeheer volgens A, B en C

De ABC-analyse in de magazijnwerking gaat terug op het Pareto-principe, ook bekend als de 80/20-regel. Dat stelt dat een klein deel van de artikels (ongeveer 20%) doorgaans verantwoordelijk is voor het grootste deel van de omzet of de goederenomloop (rond 80%). Het kan echter ook slaan op verbruikswaarde, kapitaalbinding of andere kengetallen. Hieruit volgt een indeling van de voorraden in drie klassen:

A-goederen

A-goederen vormen slechts een klein deel van het assortiment — meestal rond 20% — maar zijn goed voor tot 80% (bv. van de omzet). Typische voorbeelden zijn ondernemingen in de machinebouw en metaalverwerking. Daar spelen waarde-intensieve componenten, elektrische producten en wisselstukken een centrale rol. 

B-goederen

Deze goederen zitten in de middenmoot. Ze vertegenwoordigen ongeveer 30% van de hoeveelheid, maar zijn bijvoorbeeld minder omzetkrachtig. Medewerkers grijpen geregeld naar standaardonderdelen of gereedschap, maar niet in elke bewerkingsstap.

C-goederen

Zij omvatten het grootste aantal artikels (vaak tot 50% van de voorraad), maar dragen weinig bij aan de omzet. Het gaat overwegend om producten met een lage waarde of een lage omloopsnelheid, zoals schroeven, kleine onderdelen of verpakkingsmateriaal.

Kengetallen van de ABC-analyse

Opdat de ABC-analyse in het magazijn niet louter theoretisch blijft maar concrete resultaten oplevert, zijn duidelijke kengetallen en continue stockcontrole nodig. Grofweg verdelen we ze in economisch relevante en operationele kengetallen.

Economisch relevante kengetallen

Waardeaandeel

Het waardeaandeel beschrijft hoe groot de bijdrage van een artikel is aan de totale magazijnwaarde. A-goederen maken vaak slechts een klein deel van de hoeveelheid uit, maar staan voor het grootste deel van de waarde. Ze binden het meeste kapitaal en hebben dus de grootste impact op omzet en winst.

Totale waarde

De totale waarde — ook voorraadwaarde genoemd — omvat de som van alle stocks. Dit vormt de basis voor de classificatie in A-, B- en C-goederen. Bedrijven vergelijken de waarde van afzonderlijke artikelgroepen met de totale voorraadwaarde om de prioriteit te bepalen.

Kapitaalbinding

Elke voorraad bindt kapitaal. Hoe hoger de waarde van een artikel, hoe groter de kapitaalbinding. Vooral A-goederen zijn hier bepalend, omdat ze vaak grote bedragen in het magazijn blokkeren. Dit kengetal is belangrijk voor liquiditeitsplanning en strategische sturing.

Winstmarge

Naast de pure omzet kan ook de winstmarge relevant zijn. Sommige goederen genereren wel hoge omzet, maar zijn door hoge stukprijzen weinig rendabel. Daarom houden bedrijven in de praktijk vaak ook rekening met de dekkingsbijdrage om de echt winstgevende artikels in beeld te houden.

Operationele kengetallen

Hoeveelheidsaandeel

Het hoeveelheidsaandeel geeft aan hoeveel goederen van een bepaalde groep aanwezig zijn ten opzichte van de totale stock. Kenmerkend is dat C-goederen de meerderheid van de artikels vormen, maar slechts een klein waardeaandeel hebben. Dit helpt om magazijnruimte verstandig te plannen en overstock te vermijden.

Omloopsnelheid

De omloopsnelheid toont hoe vaak een goed binnen een bepaalde periode wordt verplaatst of verkocht. Goederen met een hoge omloopsnelheid horen daarom dicht bij de goederenuitgang te liggen. Voor stocks met een lage omloopsnelheid volstaat ruimtebesparende opslag in randzones.

Veiligheidsvoorraad

De veiligheidsvoorraad beschrijft de minimumhoeveelheid die altijd in het magazijn aanwezig moet zijn om leveringsonderbrekingen te voorkomen. Zeker bij goederen die cruciaal zijn voor het productieproces of de omzet is een voldoende hoge veiligheidsvoorraad onmisbaar.

Opslagkosten

Elke opslagplaats veroorzaakt kosten — van elektriciteit en personeel tot huur. Deze worden geboekt als voorraad-/opslagkosten. Vooral bij B- en C-goederen met een laag waardeaandeel loont een grondige analyse, omdat te hoge stocks onnodig kapitaal en ruimte binden.

Servicegraad

Een belangrijke indicator in de magazijnpraktijk is de servicegraad. Die beschrijft hoe betrouwbaar het magazijn de vraag kan dekken. Frequente tekorten bij A-goederen hebben meteen een negatieve impact op de omzet, terwijl een tekort aan C-goederen meestal minder zwaar doorweegt.

Toepassing van de ABC-analyse in de dagelijkse magazijnpraktijk

Pas wanneer bedrijven de resultaten van de ABC-analyse consequent toepassen en hun magazijn overeenkomstig inrichten, plukken ze de vruchten van de methode. Wie A-, B- en C-goederen juist positioneert, verkort routes, versnelt processen en bespaart kostbare tijd. Tegelijk maakt de indeling nog efficiënter werken mogelijk.

Magazijnlayout aanpassen

A-goederen horen dicht bij de goederenuitgang en de orderpickzones, zodat ze altijd snel bereikbaar zijn. B-goederen krijgen een plek in de middenzones, terwijl C-goederen op hogere niveaus of in verder gelegen rekzones kunnen worden opgeslagen.

Zonering van het magazijn

Naast de indeling in A-, B- en C-zones houden veel bedrijven rekening met bijkomende factoren zoals temperatuurzones, risicograad of artikelvolume. Zo ontstaat een magazijn dat niet alleen economisch, maar ook veilig en praktisch georganiseerd is.

Goederenstromen sturen

Teams winnen tijd wanneer ze goederen via korte routes kunnen picken, transporten snel uitvoeren en duidelijke trajecten volgen. Geautomatiseerde structuren ondersteunen door stocks automatisch naar de passende categorie te verplaatsen.

Welke opslagsystemen passen bij de ABC-methode?

De beste analyse blijft zonder effect als ze niet in de praktijk wordt omgezet. Pas de juiste rekopbouw maakt het mogelijk A-, B- en C-goederen zo te plaatsen dat hun belang altijd zichtbaar is. Duidelijke structuren vergemakkelijken de oriëntatie, versnellen processen en zorgen voor optimaal gebruik van kostbare ruimte.

Direct aan de goederenuitgang

Opdat A-goederen altijd klaarstaan, plaatsen bedrijven die in de onmiddellijke nabijheid van de expeditie. Palletrekken direct aan de goederenuitgang garanderen korte toegangstijden, snelle aanvulling en minimale transportwegen. Zo besparen medewerkers waardevolle tijd en kunnen ze focussen op de belangrijkste producten.

In tussenzones

B-goederen vragen minder aandacht dan A-goederen, maar moeten regelmatig beschikbaar zijn. Standaard palletrekken of draagarmrekken bieden de nodige flexibiliteit: medewerkers kunnen snel uitnemen, de rekken naar behoefte aanpassen en inspelen op veranderende eisen. Dit zorgt voor vlotte processen zonder onnodig ruimteverlies.

In randzones

C-goederen zijn zelden nodig en zijn daarom ideaal voor locaties buiten de hoofdroutes. Rekhallen of tussenvloeren (mezzanines) bieden hiervoor een passende oplossing: ze creëren extra opslagruimte in de hoogte of aan de randen van het magazijn en voorkomen dat waardevolle werkzones worden geblokkeerd. Zo blijft er genoeg plaats voor belangrijkere artikels.

Automatisering en ABC-analyse

De ABC-analyse toont waar bedrijven hun aandacht moeten bundelen. Dat betekent echter nog niet dat de werkbelasting tegelijk daalt. Het voortdurend up-to-date houden van data en het manueel beheren van goederenbewegingen kost tijd. Met automatisering kunnen deze taken sneller, foutloos en dus efficiënter gebeuren. Zo kan de analyse haar volle meerwaarde ontplooien.

Snelheid verhogen door automatisering

Shuttles en transporttechniek verplaatsen goederen automatisch door het magazijn, zonder manuele ingreep. Shuttles bewegen op rails door de rekgangen, nemen artikels op en brengen ze rechtstreeks naar overdrachtspunten. Transportbanden of rollenbanen voeren de goederen vervolgens naadloos verder — tot aan orderpicking of verzending. Daardoor dalen wachttijden en zijn A-goederen aanzienlijk sneller beschikbaar.

Flexibiliteit verzekeren met verrijdbare rekken

In tegenstelling tot starre reconcepten passen verrijdbare (compacte) rekken hun positie flexibel aan. Gemotoriseerde aandrijvingen schuiven de rekken desgevallend uiteen en openen automatisch het gangpad dat collega’s voor toegang nodig hebben. Zo minimaliseren bedrijven onbenutte oppervlakken en verhogen ze de efficiëntie bij B- en C-goederen, waarvan de stockniveaus vaak wijzigen.

Intelligente aansturing via software

Zonder digitale ondersteuning zouden medewerkers wijzigingen manueel moeten opvolgen, boekingen bijwerken en zelf prioriteiten bepalen. Een magazijnbeheersysteem neemt deze taken automatisch over: het wijst artikels toe aan de juiste zones, meldt afwijkingen meteen en past de indeling continu aan. Daardoor daalt de inspanning voor stockbeheer merkbaar en kunnen medewerkers zich sterker op operationele taken richten.

Grenzen en uitbreidingen in de magazijnpraktijk

Grenzen van de methode

In de dagelijkse praktijk blijkt dat de ABC-analyse op zichzelf niet altijd volstaat. Ze levert wel een duidelijke classificatie, maar laat belangrijke aspecten buiten beschouwing. Een artikel met een laag waardeaandeel kan toch kritisch zijn als het regelmatig voor de productie nodig is. De klassieke ABC-analyse houdt geen rekening met seizoenspiekken in de vraag, schommelingen in de afzet of leveranciersrisico’s.

Uitbreidingen in de praktijk

Daarom kiezen veel bedrijven voor uitbreidingen. Een gangbare aanpak is de combinatie met de XYZ-analyse, die verbruiksfluctuaties zichtbaar maakt. Daarnaast kunnen factoren zoals veiligheidsvoorraad, servicegraad of opslagkosten zwaarder worden gewogen om realistischer beslissingen te nemen. Met moderne software zijn deze criteria geautomatiseerd te berekenen, zodat de indeling dynamisch blijft en niet louter op starre historische waarden steunt.

Conclusie: de ABC-analyse succesvol implementeren in de logistiek

De ABC-analyse in het magazijnbeheer maakt duidelijk welke goederen de focus verdienen en waar bedrijven middelen kunnen besparen. Voor vragen over het optimaliseren van het magazijnbeheer helpt het team van OHRA graag verder. Wie de indeling consequent vertaalt naar magazijnlayout, reksystemen en automatisering, verkort routes, verlaagt kosten en verhoogt de efficiëntie in het dagelijkse werk.

In combinatie met duurzame strategieën ontstaat nog meer meerwaarde. Welke maatregelen de grootste hefboom hebben, toont onze blogpost over het duurzame magazijn.